fbpx

Glukoza – rola w organizmie człowieka.

glukoza rola w organizmie

Glukoza.

Glukoza jest najbardziej rozpowszechnionym cukrem w organizmach żywych. Należy do grupy aldoheksoz, spośród których wykazuje najniższe powinowactwo do glikacji, (W dużym skrócie reakcja glikacji polega na przyłączeniu cząsteczki glukozy do cząsteczki białka/lipidu co zazwyczaj upośledza jego fizjologiczne funkcje. Najczęściej wymienianym przykładem jest hemoglobina glikowana). Przyjmuje się, że w ciele człowieka ważącego ok 70kg  zmagazynowane jest mniej więcej 18 g glukozy, z czego ok 4g w krwi [1]. W sytuacji braku glukozy przyjmowanej z zewnątrz (w formie jedzenia, picia itp.) organizm syntezuje glukozę na własny użytek. Za proces ten odpowiada wątroba.

Glukoza trawienie i wchłanianie

Węglowodany przyjmujemy z pożywienia w postaci prostej bądź złożonej. W formie płynnej, lub stałej. Mechanizmy trawienne mają na celu uwolnienie z większych cząsteczek węglowodanów cząsteczek glukozy. Proces ten rozpoczyna się już w jamie ustnej. Enzym amylaza ślinowa, rozpoczyna rozbijanie cząsteczek węglowodanów poprzez odrywanie od nich cząsteczki dwucukru – maltozy. W żołądku enzymy trawiące węglowodany są nieaktywne ze względu na zbyt niskie pH (kwaśno!). Z tego powodu dalsze trawienie węglowodanów odbywa się w jelicie cienkim. Enzymy biorące udział w tym procesie należą do następujących grup.

  1. Amylazy – rozbijają cząstki cukrów złożonych odłączając od nich reszty maltozy (dwucukier)
  2. Maltazy – rozbijają cząstkę maltozy do dwóch cząsteczek glukozy
  3. Laktazy – rozbijają cząstkę laktozy do cząsteczki glukozy i galaktozy

Końcowym produktem trawienia w 80% jest glukoza. Dodatkowo powstają również cząsteczki fruktozy i galaktozy, jednak wydajność tego procesu jest znacznie mniejsza (poniżej 10%). Bez procesu trawiennego nasz organizm nie byłby w stanie wchłonąć cukrów. Gdyż węglowodany w jelicie cienkim wchłaniane są tylko i wyłącznie w postaci monosacharydów (glukoza, fruktoza, galaktoza). Węglowodany złożone, które nie ulegają strawieniu do cukrów prostych (frakcje błonnika) nie podlegają wchłanianiu.

Glukoza – rola w organizmie człowieka

Glukoza jako źródło energii

Cukier ten jest bezpośrednio zużywany do oddychania komórkowego. W procesie tym glukoza przekształcana jest do dwutlenku węgla, przy jednoczesnym wytworzeniu energii w postaci ATP. Proces ten zachodzi w sposób ciągły, gdyż ATP nie może być magazynowane. Komórki nerwowe są wrażliwe na niedobór glukozy, na szczęście nie musimy dostarczać jej z zewnątrz, gdyż organizm jest w stanie wytwarzać ją w wątrobie.

Glukoza jak magazyn energii

W czasach „dobrobytu” tj nadmiaru glukozy, jest ona magazynowana w wątrobie, w postaci glikogenu. Łańcuch glikogenu składa się z ok 100 000 cząsteczek glukozy. „Rozbicie” łańcucha glikogenu zachodzi w warunkach niskiego stężenia glukozy we krwi. Dochodzi wtedy do uwolnienia pojedynczych cząsteczki glukozy do krwi. Glukagon jest enzymem antagonistycznym do insuliny. Zatem rozsądnym wydaje się wykorzystywanie naturalnych zapasów glukozy w organizmie, zanim dostarczymy do krwi kolejną porcję glukozy. Łączną ilość zmagazynowanej energii w postaci glikogenu szacuje się na ok. 2500 kcal. Akapit ten pochodzi z mojego artykułu o „intermittent fasting”

Glukoza jako szkodnik. Glikacja

W stanach hiperglikemii (wysokiego stężenia glukozy we krwi) dochodzi do do zjawiska zwanego glikacją. Glikacja to przyłączenie się cząsteczki heksozy (tutaj glukozy) do cząsteczki białka bądź lipidu. Proces ten porównywany jest ze starzeniem się, gdyż cząsteczki, które uległy glikacji tracą swoje właściwości biochemiczne. Proces ten jest przyczyną licznych stanów patologicznych zachodzących w organizmach cukrzyków. W wyniku, tego procesu dochodzi do zmiany struktury drobnych jak i większych naczyń krwionośnych (mikro i makroangiopatie). Efektem tych przemian są miażdzyca, choroba wieńcowa serca, retinopatia, nefropatia. W kontekście cukrzycy często bada się poziom hemoglobiny glikowanej, która jest odzwierciedleniem poziomu glukozy we krwi na przełomie kilku ostatnich tygodni.

Ile węglowodanów dziennie spożywać ?

Zanim powiem ile, trzeba wyjaśnić jakie rodzaje węglowodanów możemy spotkać na swojej drodze.  

Węglowodany proste

Są to węglowodany składające się z jednej/ dwóch cząsteczek cukru. Sztandarowymi przykładami są tutaj glukoza (cukier biały), fruktoza (owoce). Staraj się nigdy nie przyjmować ich w czystej postaci. Pijąc słodkie napoje wbijasz sobie nóż w plecy. WHO alarmuje, że spożycie węglowodanów prostych nie może przekraczać 10% dziennego zapotrzebowania na kalorie!

Węglowodany złożone

Tutaj sprawa wygląda już nieco lepiej. Jednak też zalecam ograniczanie ich w diecie. Do tej grupy zaliczają się skrobia, laktoza, błonnik (nierozpuszczalny w wodzie). Na etykietach znajdziecie podział makroskładników w rozbiciu na węglowodany, w tym cukry. Im większy udział cukru w ogólnej ilości węglowodanów , tym gorzej!

W dietach typu Low Carb nie zaleca się przekraczania ilości 100-150g dziennie (w przeliczeniu na czyste węglowodany)

Skąd czerpiemy glukozę ?

Skąd czerpiemy węglowodany ? Mój subiektywny podział jest następujący i moim zdaniem łatwiejszy do zapamiętania.

Dzielę je na przetworzone i nieprzetworzone

Węglowodany przetworzone

To te najbardziej słodkie, uzależniające. Rozumiem przez to te substancje, które są celowo dodawane przez producentów żywności do produktów by poprawić ich smak. Mają prostą strukturę, generują silną odpowiedź insulinową. Zawierają je:

  1. Gotowe wyroby cukiernicze (ciastka, desery itp.)
  2. Gotowa pizza
  3. Płatki śniadaniowe
  4. Makarony (gorące kubki itp.)
  5. Chleb pszenny
  6. Syrop glukozowo-fruktozowy
  7. Słodkie napoje

Tej grupy węglowodanów unikajmy jak ognia.

Węglowodany nieprzetworzone.

Rozumiem przez to węglowodany znajdujące się naturalnie w produktach. Często zawierające dużą ilość błonnika. Do tej grupy zaliczam

  1. Owoce
  2. Makaron z pszenicy durum
  3. Płatki owsiane
  4. Pieczywo razowe

Zasada jest prosta. Na każdym etapie unikajmy produktów przetworzonych. Żywność produkowana przez przedsiębiorców ma przynosić zysk. Większa konsumpcja = większy zysk. Dlatego w reklamach słyszymy, że śniadanie to najważniejszy posiłek dnia ( w szczególności jeśli zjemy płatki śniadaniowe znanego producenta).

Nie da się zarobić na tym, że po prostu nie jesz!

Najnowsze badania wiążą węglowodany z wzrostem stanu zapalnego, szybszym starzeniem. Nadmierna konsumpcja węglowodanów zwiększa ryzyko chorób układu krążenia. W tym nadciśnienia, miażdżycy, zawału [2]

Węglowodany przetworzone i nieprzetworzone.
Węglowodany przetworzone i nieprzetworzone wg HOODY’ego

Czy musimy dostarczać glukozę wraz z pożywieniem?

Co robi organizm w sytuacji braku dostępu do zewnętrznego źródłą węglowodanów? Odpowiedź jest prosta!

Organizm tworzy cząsteczki glukozy w sposób samodzielny!

Proces ten nazywamy glukoneogenezą. Polega on na wytworzeniu cząsteczek glukozy wewnątrz komórek wątroby. Substratami dla tego procesu są

  1. Aminokwasy glukogenne – wszystkie aminokwasy białkowe z wyjątkiem leucyny
  2. Glicerol – powstający w procesie lipolizy (rozkładu tłuszczów)
  3. Kwas mlekowy – powstaje w mięśniach w wyniku spalania glukozy

Jak łatwo zauważyć w obecności białek i tłuszczy organizm jest w stanie wytworzyć zadbać o odpowiednią ilość cukru sam. Spożywanie węglowodanów nie jest niezbędne dla funkcjonowania naszego organizmu. Uważam, że całkowite ich wykluczenie (dieta ketogeniczna) może nastręczać trudności, gdyż nawet czyste mięso zawiera drobne ilości węglowodanów.

Stany patologiczne związane z glukozą

Insulinooporność

Stan, w którym komórki organizmu, nie reagują właściwie na hormon insuliny. Wysokie stężenie insuliny we krwi nie powoduje wzmożonego transportu glukozy do komórek ciała. Jak odróżnić insulinooporność od cukrzycy ? Insulinooporność charakteryzuje się tym, że poziom glukozy we krwi na czczo jest prawidłowy. Niestety, po obciążeniu glukozą stężenie insuliny we krwi są zbyt wysokie i utrzymują się zbyt długo. Więcej w artykule – glukoza na czczo, czego nam nie mówią?

Cukrzyca

Typu 1

Wywołana poprzez zaburzenie wydzielania insuliny przez komórki trzustki. Spowodowane jest to ich zniszczeniem przez procesy autoimmunologiczne. Występuje zazwyczaj u osób młodych. Związana jest z koniecznością podawania insuliny.

Typu 2

Występuje zazwyczaj u osób starszych. Często jest efektem nieleczonej insulinooporności, związana z otyłością i niewłaściwą dietą.

Ochrona przed cukrzycą typu pierwszego jest poza naszym zasięgiem. Jednakże, działając odpowiednio wcześnie możemy uchronić się przed cukrzycą typu 2. Ba! W niektórych przypadkach, odpowiednie działania dietetyczne, pozwalają przywrócić fizjologiczne stężenia glukozy we krwi, bez konieczności zażywania leków!

Sprawdź jak zadbać o swoje zdrowie.

„Pobierz darmowy ebook – 4 Kroki HOODY’ego”

4 kroki hoody'ego

[1]Wasserman, D. H. (2009). „Four grams of glucose”. American Journal of Physiology. Endocrinology and Metabolism. 296 (1): E11–21. doi:10.1152/ajpendo.90563.2008PMC 2636990PMID 18840763.

[2]Global Correlates of Cardiovascular Risk: A Comparison of 158 Countries Pavel Grasgruber, Jan Cacek, Eduard Hrazdíra, Sylva Hřebíčková, and Martin Sebera; Nutrients. 2018 Apr; 10(4): 411.

Published online 2018 Mar 26. doi: 10.3390/nu10040411

Dodaj komentarz

avatar
  Subskrybuj  
Powiadom o